Yaygın Eğitim
Halk Eğitimi Teknikleri (*)
Teknik; belli bir bilgi ve becerinin kazandırılmasında veya bir işin gerçekleştirilmesinde kullanılan bir yoldur.
Öğretim tekniği, öğrencilerde hedeflenen davranışların kazandırılması için düzenlenen öğretme etkinliklerinin biçimini oluş- . turan bir yoldur. Öğretme tekniği, bir öğretme yönteminde yer alan öğelerden
yalnızca birisidir (Bülbül, 1991, s. 178). Halk eğitiminde kullanılan teknikler, yetişkinin gelişim özellikleri doğrultusunda ve öğretim tekniklerine uygun bir yapıya sahip olması bir zorunluluktur.
Halk Eğitiminde Kullanılan Bazı Teknikler
Halk eğitimi etkinliklerinin önemli bir özelliği, programların ve içeriğinin çok çeşitli olmasıdır. Duruma ve programın içeriğine göre çok farklı öğretme tekniklerine gereksinme vardır.
Halk eğitimi etkinliklerinde kullanılan teknikler; etkinliğin yapısı, kullanım yeri, hedef grubu ve kazandırılacak etkinliğin bilgi ve beceriye dayalı oluşuna göre değişmektedir.
Herhangi bir sınıflandırmaya gitmeden halk eğitiminde kullanılan bazı teknikler aşağıda açıklanmıştır.
Anlatım Tekniği
Halk eğitimi etkinliklerinde yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Öğretmen anlatır, öğrenciler dinler ve not alır, anlamadıkları konularda soru sorabilir. Öğretmen de konunun anlaşılıp anlaşılmadığını
yoklamak için öğrencilere soru sorabilir.
Anlatım tekniği şu koşullarda kullanılmaktadır;
1. Öğrencilerin bilgi sahibi olmadıkları konuları açıklaması,
2. Önceki bilgilerle ilgili olan yeni bilgilerin verilmesi,
3. Sürenin sınırlı olması,
4. Öğrenci grubunun kalabalık olması,
5. Başka tekniklerin kullanılmasına öğrencilerin hazır olmaması.
Anlatım tekniği, diğer tekniklere göre kullanışlı ve masrafsızdır. Ancak, öğrencileri pasif dinleyici olması, güdülenmelerinin güçlüğü ve anında dönüt almanın zorluğu tekniğin zayıf yönleridir.
Anlatım Tekniğinin Sakıncalarım Azaltma Yolları: Bu tekniğin bütün sakıncalarına karşın, kullanım alanının yaygın olması, bu sakıncaları en aza indirgeyecek bazı önlemleri de beraberinde getirmektedir. Bu
tekniğin sakıncalarını en aza indirgeme yollarından bazdan şunlardır (Bülbül, 1991, s. 192; Kılıç, 1981, s. 43):
1. Öğretmen derse iyi hazırlanmalı,
2. içerik iyi belirlenmeli,
3. Kuram ve uygulamalar arasında denge sağlanmalı,
4. Sınıfa uygun bir oturma düzeni sağlanmalı; her öğrencinin öğretmenle ve birbiri ile rahatça iletişim kurabileceği bir düzenlemeye gidilmeli,
5. İlgiyi dağıtacak uyarıcılarda bulunulmamak,
6. Sürekli anlatımdan kaçınılmalı, konuşmacı konuşmanın etkisini sık sık denetlemeli,
7. ilgi canlı tutulmalı; bunun için öğrencinin derse katılımı sağlanmalı,
8. Öğrencilerin düzeyine inilmeli,
9. Öğrencilere adlarıyla hitap edilmeli,
10. Gerektiğinde araç-gereç kullanılmalı,
11. Öğrencilere konuşma fırsatı verilmeli,
12. Öğretmen kendine güvenmeli,
13. Zaman iyi ayarlanmalı,
14. Sözsüz iletişimin önemi gözardı edilmemeli,
15. Konuşma arasında konuyla ilgili örnekler verilmeli, fıkra ve anılar anlatılmalıdır.
Tartışma Tekniği
Tartışma tekniği, özellikle bir soruna birlikte çözüm aramanın gerekli olduğu durumlar ile öğrencilerde bir tutum oluşturmanın hedeflendiği durumlarda, kullanılmaya elverişli bir yoldur.
Tartışmanın yararlı olabilmesi aşağıdaki koşulların yerine getirilmesine bağlıdır (Bülbül, 1991, s. 195);
1. Tartışma konusunun önceden belirlenmesi,
2. Öğrencilerin o konuda hazırlık yapması,
3. Konunun belli sorular çerçevesinde tek tek ele alınması,
4. Herkese eşit söz hakkı sağlanması,
5. Karşı görüşlerin hoşgörü ile karşılanması,
6. Herkese eşit sürenin verilmesi.
Tartışılan her sorudan sonra öğretmen, ortaya atılan görüşler özet olarak ortaya koymalıdır.
Kullanıldığı Durumlar: Tartışma tekniğinin kullanımı, özellikle aşağıdaki durumlarda yararlı ve geçerlidir (Bülbül, 1991, s. 196);
1. Bireylerin, yakın çevresinin, çalıştıkları kurumların, toplumların sorunlarını çözmeye özendirilmesi,
2. Ortak bir sorunu farketmek, çözüm önerileri geliştirmek ve eyleme geçirmek istenildiğinde,
3. Tutum değişikliği gerektiren durumlarda,
4. Gruptaki herkesin görüş ve düşüncelerini açıklama fırsatı vermek istenildiğinde.
İyi bir tartışma konusu şu özelliklere sahip olmalıdır;
1. Grup üyelerini ilgilendiren ortak sorunu veya gereksinimi içermeli,
2. Tartışmaya katılanlar konu hakkında bilgi sahibi olmalı,
3. Tartışma konusu açık olarak belirlenmiş ve her üye tarafından anlaşılmış olmalı,
4. Farklı görüşlere açık olmalıdır.
Tartışma Tekniğinin Olumlu Yönleri: Tartışma tekniği, katılanların birbirini tanımalarına olanak sağlar; birey davranışını daha iyi değerlendirebilir; birey, grupta çalışma yeterliğini kazanır; bireyin grup
içinde kendine olan güveninin gelişmesine katkıda bulunur; katılanlarda başkalarını anlama, arkadaşlık, işbirliği duygu ve davranışları geliştirir.
Tartışma Tekniğinin Olumsuz Yönleri: Bu teknik 6-20 kişilik gruplar için uygundur; bazı bireylerin çekingen kalmalarından dolayı tartışmaya katılmamaları; tartışmaya katılanlar rol ve sorumlulukları konusunda
yetiştirilmemişse tartışma uzar ve verimsiz geçer.
Gösteri Tekniği
Gösteri, bir hareketin nasıl yapıldığını ya da bir işlemin nasıl kullanıldığını göstermek amacıyla dikkatle düzenlenmiş bir sunudur (Bülbül, 1991, s. 199). Bu tekniğin sözlü anlatım, resimler, şekiller ve
sorularla desteklenerek daha da etkin hale getirilebilir. Özellikle beceri kazandırmada etkin bir tekniktir.
Gösteri tekniği "demostrasyon tekniği" olarak da adlandırılmaktadır. Öğretmen, bir eylem veya işlemin nasıl yapıldığını veya bir nesnenin nasıl kullanıldığını öğrencilere göstermek suretiyle açıklar. Ancak,
öğrencilerin de gösterimi yapılan nesne veya işlem hakkında ön bilgiye sahip olmasında yarar görülmektedir. Bu teknik kulağa ve göze hitap ettiğinden, öğrenmenin kalıcılığı artar.
Gösteri tekniğinin bazı üstün yönleri şu şekilde sıralanmaktadır (Bülbül, 1991, s. 199);
1. Eylem veya işlem, yazılı ve sözlü anlarından daha iyi açıklanabilir,
2. ilgi çekebilir, açıklık ve kolay anlaşılma sağlayabilir,
3. Öğrencilere uygulama fırsatı verme olanağını sağlar,
4. Öğrencilerde istenilen davranışın kazanılıp kazanılmadığı anında görülebilir.
Bu tekniğin her yerde uygulanmasının olanaklı olmaması; fazla zaman alması; öğrencilerin hepsinin aynı fırsata sahip olmaması ve öğrencilerde olumsuz tepki geliştirmesi, bu tekniğin olumsuz yanlarıdır.
Gösteri tekniği ile etkin bir öğrenmeyi sağlayabilmek ve istenilen davranış değişikliğini gerçekleştirebilmek için, şunlar gözönünde bulundurulmalıdır (Aytar, 1967, s. 5):
1. Gerçek eşya ve varlık gösterilmeli,
2. Konu ile ilgili yerlere gezi düzenlenmeli,
3. ilgili film, slayt, model, resim ve haritalarda yararlanılmalıdır.
Örnekolay Tekniği
Bir öğretim tekniği olan Örnekolay; bir olayın yazılı veya sözlü anlatılarak, bir film göstererek konu ile ilgili öğrencilerin çözümleme, öneri ve düşüncelerini ortaya koyma tekniğidir. Burada temel amaç,
örnek olayın çözümlemesinin öğrenciler tarafından yapılmasıdır. Bu durum, öğrencilere, olaylara geniş boyutlu yaklaşma ve insanları bu yaklaşım içerisinde değerlendirme görüşünü kavratır.
Örnekolay tekniği, şu amaçlan gerçekleştirmeye dayalıdır (Geray, 1978, s. 86):
1. Bir olayla veya durumla ilgili sorunlar hakkında farklı görüşleri ortaya koymak,
2. Sorunlara çözüm yolu aramaya yardımcı olmak,
3. Bir olay, durum veya düşüncenin farklı açılardan yorumlanabileceğini göstermek,
4. Katılanların çözümleme yeteneğinin geliştirilmesine yardımcı olmaktır.
Kullanıldığı Durumlar: Örnekolay tekniğinin kullanıldığı durumlar, şöyle sıralanabilir (Bülbül, 1991, s. 201):
1. Konunun davranış biçimlerine dayalı olması,
2. Bir kararın çözümlenmesi, incelenmesi, değerlendirilmesinin istenilmesi,
3. Grubun küçük ve katılımcıların olayı inceleyebilecek düzeyde olması,
4. Eğitim kurumu politikasının bu tekniğin kullanılmasına elverişli olması ve personelin eleştirilere açık olması.
Örnekolay Tekniğinin Yararları: Örnekolay tekniği, katılanların birbirlerinin deneyimlerinden yararlanması; öğrencilerde sorun çözme yeterliğini geliştirmesi; olayın incelenmesi sonucunda geliştirilen
ilkelerin öğrencilerde davranış değişikliğini sağlaması; öğrencilere, grup içerisinde tartışma, konuşma ve karşı görüşe saygı duyma yeterliği kazandırması gibi yararlar sağlamaktadır.
Diğer taraftan, bu tekniğin; her konu ile ilgili örnek olay bulmanın güçlüğü, olayı rapor haline getirmenin ve sunmanın uzun zaman alması, uygulama amaçlarından sapma gibi olumsuz yönleri ve güçlükleri
bulunmaktadır (Bülbül, 1991, s. 203).
Halk eğitimi etkinliklerinde kullanılan diğer tekniker ise şunlardır:
SEMPOZYUM: Katılanların ortaklaşa ilgi duyduğu bir konuda, yetkililerin, uzmanların değişik görüşlerini sunması amacıyla düzenlenen ve 2-5 kişiden oluşan bir etkinliktir. Katılımcılar, sunulan konularda
derinlemesine bilgi edinir ancak; pasif olduklarından öğrenme, istenilen ölçüde kalıcı olamaz.
AÇIK OTURUM (PANEL): Henüz bir çözüme ulaşmamış ve çok sayıda görüş, davranış, değer yargısını içeren bir konuda, 3- 6 kişinin gayriresmi bir ortam içerisinde konunun tartışılması amacına dayanır.
FORUM: Bir başkanın yönetiminde, katılımcılar arasında yapılan 15-60 dakikalık bir tartışma niteliğindeki toplantılardır. Dinleyiciler, tartışmaya katıldıklarından daha dikkatlice izlerler. Dinleyicilerin konu
üzerinde fikir yürütmeleri ve tartışmalara katılmaları temel ilkedir.
(*) (Bu bölümün hazırlanmasında Sayın Yrd.Doç. Dr. Cevat CELEP'in Ankara 1995 basımı "HALK EĞİTİMİ Kavramlar, İlkeler Yöntemler, Teknikler" adlı kitabından yararlanılmıştır.)